Handwoordenboek

Direct op zoek naar een woordbetekenis? Klik dan nu aan: www.stellingplus.nl/wp-content/uploads/2010/10/woordenboek3.pdf. Voor eigen gebruik downloaden mag! Gebruik voor het zoeken Ctrl + F om snel te vinden. Dus: tik het woord in. Zoeken door te scrollen gaat ook goed. Let op: woorden die in het Stellingwarfs net zo zijn als in het Nederlands vind je in dit handwoordenboek niet. Daarvoor is het uitvoerige 'Stellingwarfs Woordeboek' geschikt, te vinden op www.stellingia.nl. De papieren versie van het Verklarend Handwoordenboek Stellingwarfs-Nederlands is goed leverbaar, zowel bij de uitgever als via de boekhandel.
Op zoek naar het woord in het Stellingwarfs terwijl je Nederlandse woord wel kent? Gebruik Ctrl + F en typ het woord in het Nederlands in, + Enter. Doorgaans vind je dan één of meer alternatieven. Behalve wanneer het woord in het Stellingwarfs net zo is als in het Nederlands. Dat zou je kunnen nagaan aan de hand van het grote Stellingwarfs Woordeboek op www.stellingia.nl.

Over het Stellingwarfs Woordeboek

Het Stellingwarfs Woordeboek werd vervaardigd op het 'Instituut veur Stellingwarver tael en kultuur' te Oldeberkoop, ingesteld door de Stichting Stellingwarver Schrieversronte. De stichting had ten behoeve van de samenstelling nauwe banden met het Nedersaksisch Instituut van de Rijksuniversiteit Groningen. Het Stellingwarfs Woordeboek vormt de lexicale beschrijving van de taal van de oude 'terra' Stellingwerf, die zich vanaf 1300 onttrok aan het gezag van de achtereenvolgende bisschoppen van Utrecht. In 1500 werd Stellingwerf bij Friesland gevoegd, maar de oorspronkelijke taal is Nedersaksisch. Hierna volgt meer informatie over SW, en ook over de verkorte versie.
De onverkorte versie is vanaf 22 november 2014 digitaal te raadplegen op de nieuwste website van de Stellingwarver Schrieversronte: www.stellingia.nl/stellingwarfs-woordeboek

De verkorte versie, is zoals hierboven al werd aangegeven, op internet te raadplegen op www.stellingplus.nl/wp-content/uploads/2010/10/woordenboek3.pdf.

Het Stellingwarfs Woordenboek kent talloze illustratieve voorbeeldzinnen. De meest sprekende zijn gekozen, met name uit het aanbod op de vragenfiches die in zo'n 25 dorpen door informantengroepen zijn ingevuld in de periode 1975-1991. Naast zulke vrije verbindingen zijn ook opgenomen de vaste verbindingen, spreekwoorden en korte volksrijmpjes en dergelijke. Bij het zwakke werkwoord zijn de hoofdvormen gegeven, die van de sterke zijn in een afzonderlijke lijst opgenomen in de inleiding van deel I. Bij de substantieven zijn verkleinwoord en meervoudsvorm vermeld. Daarnaast wordt steeds de de- of het-status van het zn. genoemd, de eventuele pronominale verwijzing door ze, de uitspraak (in fonetisch schrift), de lokalisatie (per dorp) en eventueel een vindplaats in de literatuur.
Niet alleen ‘oude woorden’ zijn opgenomen, maar ook recente ontleningen. Het woordenboek heeft nl. niet alleen een archiverende functie voor het oudere Stellingwerfs, maar het wil ook dienstbaar zijn aan het onderwijs. Ook is het een hulpmiddel voor schrijvers die zoeken naar het juiste woord of de juiste betekenisnuance. Doordat de voorbeeldzinnen vaak illustratief zijn voor oudere leefsituaties, gewoonten en beroepen, wordt het woordenboek ook als een leesboek ervaren.
Het woordenboek bevat naar schatting zo'n 70.000 tot 80.000 hoofdingangen of lemma's: grondwoorden, samenstellingen (voor het merendeel gelexicaliseerde) en gelexicaliseerde afleidingen.

De redigeerfase startte in 1991. Een kleine groep specialisten nam deel in de begeleidingsstructuur, de inhoudelijke eindverantwoordelijkheid had het Nedersaksisch Instituut in de personen van Prof. dr. H. Niebaum en dr. J. van der Kooi.

Het Stellingwarfs Woordeboek werd uitgegeven in vier delen. In chronologische volgorde gaat het om: deel II (F t/m K, 1994; 843 blz.), deel III (L t/m R, 1997; 1151 blz.) en deel IV (S t/m Z, 2001, 985 blz.). Op 14 mei 2004 verscheen ook het laatst te verschijnen deel, namelijk deel I (A t/m E, 821 blz.). Daarmee werd het project afgesloten, in het bijzonder op de feestelijke presentatie van deel I in het gemeentehuis van West-Stellingwerf. Eerste exemplaren werden aangeboden aan burgemeester Heite van West-Stellingwerf en burgemeester Lesterhuis van Oost-Stellingwerf, en ook aan Prof. Hermann Niebaum, toenmalig hoogleraar Nedersaksisch aan de RUG. Meer hierover in de in juni 2004 verschenen aflevering van het tijdschrift De Ovend.

Grondlegger en uitvoerder is dr. Henk Bloemhoff. Hij heeft diverse studies over het Stellingwerfs het licht doen zien, waaronder zijn dissertatie Fonologie en morfologie van het Stellingwerfs, een toetsing van de natuurlijke generatieve fonologie (1991).

Inmiddels is van deel II een tweede druk verschenen. Op het 'Woord vooraf' na gaat het om een ongewijzigde heruitgave. Daarmee is het Stellingwarfs Woordeboek weer in z'n geheel verkrijgbaar. Er worden in principe alleen nog complete sets van alle vier de delen uitgeleverd.

Op 3 september 2005 verscheen een verkorte editie, echter met een aantal aanvullingen (woorden, betekenissen) op het vierdelige Stellingwarfs Woordeboek. Het gaat om een idiomatische opzet. Alleen die woorden zijn opgenomen die niet in het Nederlands voorkomen, die zodanig anders lijken dan in het Nederlands dat ze gemakkelijk twijfel oproepen bij degenen die het Stellingwerfs niet gewend zijn te lezen, en die woorden die in vergelijking met het Nederlands (ook) één of meer andere betekenissen hebben. Er is kortheidshalve maar heel af en toe een vaste verbinding opgenomen. Wel zijn de woordsoorten vermeld. Het eigenlijke woordenboekdeel wordt voorafgegaan door een toelichting.
Dit nieuwe woordenboek heet Stellingwarfs - Nederlands Verklarend Handwoordenboek, is 704 pagina's dik, is van de hand van dezelfde auteur als het vierdelige woordenboek en verscheen ook bij de Stichting Stellingwarver Schrieversronte. Het kost euro 12.50.

(laeste anpassing 20-1-2016)